Phân tích thành phần

Lịch sử

Cái đẹp qua các thời đại

Con người chưa bao giờ ngừng chăm chút cho bản thân — và gần như lúc nào, bên cạnh điều có ích cũng có điều nguy hiểm. Bảy chặng dừng trong lịch sử cùng những hiện vật bảo tàng, và các bài học rút ra từ đó.

Ai Cập cổ đại

Kohl: làm đẹp và bảo vệ

Ở Ai Cập cổ đại, người ta kẻ mắt bằng kohl màu đen. Phân tích mỹ phẩm cổ cho thấy trong đó có galena — một khoáng chất chì — và những muối chì không có sẵn trong tự nhiên ở dạng ấy: chúng được điều chế bằng hóa học.

Năm 2010, các nhà hóa học Pháp chứng minh trong thí nghiệm trên tế bào: liều rất nhỏ của các muối này khiến tế bào da tiết ra nitric oxide, chất kích hoạt phản ứng tự vệ. Có thể kohl phần nào bảo vệ mắt khỏi nhiễm trùng. Nhưng chì vẫn là chất độc: ngày nay chì bị cấm trong mỹ phẩm.

Nguồn tham khảo (1)
Ống đựng kohl bằng thủy tinh, Ai Cập cổ đại
Ảnh: The Metropolitan Museum of Art · CC0 · trang tệp ảnh

La Mã cổ đại · thế kỷ I TCN — thế kỷ I

Lọ nhỏ cho mọi người

Vào thế kỷ I TCN, kỹ thuật thổi thủy tinh ra đời ở Trung Đông, và thủy tinh trở nên phổ biến ở La Mã. Lọ thủy tinh đựng dầu, nước hoa và mỹ phẩm mà gần như mọi người La Mã đều dùng.

Chăm sóc bản thân là một phần của đời sống hằng ngày, chứ không phải thứ xa xỉ của số ít.

Nguồn tham khảo (1)
Lọ nước hoa thủy tinh La Mã, thế kỷ I
Ảnh: The Metropolitan Museum of Art · CC0 · trang tệp ảnh

Nước Rus · từ thế kỷ XI

Hơi nóng và bó cành

Nhà tắm hơi với hơi nóng và bó cành (venik) là một trong những truyền thống chăm sóc lâu đời nhất của nước Rus. Câu chuyện về những nhà tắm bằng gỗ, nơi người ta quất mình bằng cành non rồi dội nước lạnh, đã có trong «Truyện kể những năm tháng đã qua» — biên niên sử đầu thế kỷ XII.

Những nhà tắm gỗ vẫn đứng trong sân nhà và trong các bảo tàng kiến trúc gỗ — như nhà tắm này ở Malye Korely gần Arkhangelsk.

Nguồn tham khảo (1)
Nhà tắm gỗ trong bảo tàng Malye Korely
Ảnh: Ludvig14 · CC BY-SA 4.0 · trang tệp ảnh

Việt Nam · 2.000 năm trước — thế kỷ XX

Nhuộm răng đen và nước bồ kết

Tục nhuộm răng đen ở Việt Nam có từ rất lâu: năm 2026, các nhà khảo cổ tìm thấy dấu vết nhuộm trên răng trong một ngôi mộ 2.000 năm tuổi ở miền Bắc. Thành phần dấu vết trùng với những công thức còn được ghi lại vào đầu thế kỷ XX, khi nhiều dân tộc ở Việt Nam vẫn giữ tục này. Ở Nhật Bản, tục tương tự — ohaguro — bị cấm với giới quý tộc vào năm 1870.

Ở Việt Nam, từ lâu người ta gội đầu bằng nước nấu quả bồ kết: trong quả có saponin tạo bọt và làm sạch.

Nguồn tham khảo (3)
Thiếu nữ nhuộm răng đen, Bắc Kỳ, năm 1915
Ảnh: Léon Busy · CC0 · trang tệp ảnh

Ý · thời Phục Hưng

Vẻ đẹp nguy hiểm

Ở Ý thời Phục Hưng, người ta nhỏ nước quả belladonna vào mắt để đồng tử trông to hơn. Vì thế cây có tên như vậy: tiếng Ý nghĩa là «người phụ nữ đẹp».

Atropine từ belladonna ngày nay vẫn được dùng để làm giãn đồng tử — nhưng ở phòng khám mắt và với liều rất nhỏ. Suốt nhiều thế kỷ, chất độc được bán như đồ làm đẹp: tác hại không lộ ra ngay và không ở tất cả mọi người.

Nguồn tham khảo (1)
Tranh thực vật: cây belladonna, thế kỷ XIX
Ảnh: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen · Public domain · trang tệp ảnh

Pháp · thập niên 1930

Phấn «có radium»

Vào thập niên 1930, ở Pháp có bán kem và phấn quảng cáo là chứa radium và thori: khi đó phóng xạ được xem là nguồn năng lượng và vẻ rạng rỡ. Năm 1937, các quy định hạn chế buộc phải loại bỏ những chất này. Đến nay vẫn không rõ các sản phẩm ấy thực sự chứa bao nhiêu radium.

Nguồn tham khảo (2)

Thế kỷ XX–XXI

Từ mốt nguy hiểm đến quy định

Vào thập niên 1930 ở Mỹ, một loại thuốc nhuộm lông mày và lông mi chứa PPD đã làm vài người mù mắt. Năm 1938, mỹ phẩm lần đầu được đưa vào luật liên bang, và cơ quan quản lý có quyền kiểm tra chúng.

Ngày nay EU cấm hơn 1.700 chất, EAEU và Việt Nam có danh sách riêng, còn thành phần, hạn dùng sau khi mở và chống nắng đã là phần quen thuộc của nhãn. An toàn mỹ phẩm là kết quả của quy định, không phải của lời hứa.

Nguồn tham khảo (2)

Lịch sử nói gì với hôm nay

Tác hại có thể đến muộn

Chì, thủy ngân và radium không gây hại ngay ngày đầu — vì thế người ta dùng chúng hàng thế kỷ. Các quy định và nghiên cứu dài hạn tồn tại chính là vì điều đó.

Mốt thay đổi, tia cực tím thì không

Mốt da trắng và mốt da rám nắng thay nhau lên ngôi, còn ánh nắng thì vẫn tác động lên da như vậy. Chống nắng không phải chuyện thời trang.

Truyền thống cũng là tri thức

Xông hơi, nước lá thảo mộc, dầu thoa: nhiều truyền thống chăm sóc đã tồn tại qua hàng thế kỷ. Điều gì trong số đó thực sự có tác dụng và ở liều lượng nào — ngày nay được kiểm chứng bằng nghiên cứu.