Phân tích thành phần

Nắng

Khi nào cần chống nắng

Chỉ số UV đo lượng tia cực tím có thể làm bỏng da. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyên nên chống nắng khi chỉ số từ 3 trở lên. Ở đây, chỉ số được tính cho nơi bạn ở và ngày bạn chọn theo một công thức mở cho trời quang: bạn thấy đỉnh trong ngày, những giờ cần chống nắng và chỉ số thay đổi thế nào trong năm.

Đây là mô hình, không phải dự báo: công thức trời quang (Madronich, 2007) dựa trên độ cao của Mặt Trời và lượng ozone điển hình theo vĩ độ và tháng, cộng thêm hiệu chỉnh theo độ cao địa hình. Mây, sương mờ và khói bụi thường làm chỉ số giảm, còn tuyết, cát và mặt nước bổ sung tia cực tím phản xạ. Dự báo cho hôm nay có trên dịch vụ thời tiết ở thành phố của bạn.

Thang đo của WHO

Một thang đo chung cho cả thế giới: con số là cường độ tia cực tím, màu sắc là mức phân loại.

Thấp0–2

Không cần chống nắng: bạn có thể thoải mái ở ngoài trời. Ngoại lệ là tuyết và mặt nước, vì chúng phản xạ tia cực tím.

Trung bình3–5

Cần chống nắng: quanh giữa trưa hãy tìm bóng râm, mặc áo có tay, đội mũ, đeo kính và thoa kem chống nắng.

Cao6–7

Cần chống nắng: quanh giữa trưa hãy tìm bóng râm, mặc áo có tay, đội mũ, đeo kính và thoa kem chống nắng.

Rất cao8–10

Cần chống nắng tăng cường: giờ giữa trưa tốt nhất nên ở trong nhà; khi ra ngoài thì nhất định phải có bóng râm, quần áo che chắn, mũ, kính và kem chống nắng.

Cực cao11+

Cần chống nắng tăng cường: giờ giữa trưa tốt nhất nên ở trong nhà; khi ra ngoài thì nhất định phải có bóng râm, quần áo che chắn, mũ, kính và kem chống nắng.

Nắng theo tháng

Đỉnh chỉ số UV khi trời quang vào giữa mỗi tháng. Ở Mát-xcơ-va, mùa đông không cần chống nắng, còn ở vùng biển Việt Nam chỉ số vượt 10 gần như quanh năm.

Địa điểmTháng 1Tháng 2Tháng 3Tháng 4Tháng 5Tháng 6Tháng 7Tháng 8Tháng 9Tháng 10Tháng 11Tháng 12
Mát-xcơ-va150 m trên mực nước biển012467764210
Xanh Pê-téc-bua10 m trên mực nước biển001356653100
Krasnaya Polyana560 m trên mực nước biển12478101097421
Sochi30 m trên mực nước biển1246891097421
Novosibirsk150 m trên mực nước biển012467764210
Hà Nội15 m trên mực nước biển810121313131313121087
Đà Lạt1500 m trên mực nước biển121416161615151616141211
Phú Quốc5 m trên mực nước biển111314141413131414131110
Antalya30 m trên mực nước biển3468101111109642
Dubai5 m trên mực nước biển6810121213131312976

Mô hình trời quang cho năm 2026, ngày 15 hằng tháng, giá trị cao nhất trong ngày. Giá trị thực tế thường thấp hơn do mây và sương mờ.

SPF: con số nói lên điều gì

Chỉ số chống nắng SPF cho biết mức bảo vệ trước UVB — loại tia gây bỏng nắng. Để bảo vệ trước UVA, loại tia đi sâu hơn, cần một công thức riêng: hãy tìm chữ “phổ rộng” hoặc ký hiệu UVA.

SPF 30 và SPF 50

SPF 15 chặn khoảng 93% UVB, SPF 30 chặn 97%, SPF 50 chặn 98%. Phần bị chặn chênh nhau không nhiều, nhưng phần lọt qua thì gấp rưỡi: 3% so với 2%. Không loại kem nào chặn được 100%.

Skin Cancer Foundation · 01.06.2022

Thoa bao nhiêu

SPF được đo với 2 mg kem trên mỗi 1 cm² da. Trong các nghiên cứu, người ta chỉ thoa 0,4–1 mg — và mức bảo vệ giảm ít nhất một nửa, theo một số dữ liệu còn giảm nhiều hơn hẳn. Mốc tham khảo của Cancer Council Australia: một thìa cà phê cho mặt, cổ và tai, thêm mỗi cánh tay, mỗi chân, ngực và lưng một thìa — khoảng 35 ml cho toàn thân.

Cancer Council Australia; Petersen, Wulf 2014; Faurschou, Wulf 2007 · 2007–2014

Khi nào và bao lâu một lần

Thoa trước khi ra ngoài 20 phút, sau đó cứ 2 giờ thoa lại một lần — và thoa ngay sau khi bơi, ra mồ hôi hoặc lau khăn. Chữ “chịu nước” nghĩa là chịu được 40 hoặc 80 phút trong nước theo thử nghiệm, chứ không phải cả ngày; ở Mỹ, không được phép ghi “waterproof” và “sunblock”.

FDA; Cancer Council Australia · 2011–2014

UVA và phổ rộng

UVB gây bỏng nắng, UVA đi sâu hơn và cũng làm da lão hóa. Hãy tìm trên bao bì chữ “phổ rộng” (broad spectrum), ký hiệu UVA trong vòng tròn (EU) hoặc PA+…PA++++ (châu Á).

AAD: Sunscreen FAQs · 11.02.2025

Kem không phải lớp bảo vệ đầu tiên

Theo WHO, chống nắng bắt đầu từ bóng râm quanh giữa trưa, quần áo, mũ và kính; kem dành cho những vùng da còn hở. FDA không khuyến nghị dùng kem chống nắng cho trẻ dưới 6 tháng tuổi — các bé cần bóng râm và quần áo.

WHO 2002; FDA: sản phẩm chống nắng · 2002; 16.10.2026

Kem chống nắng cũng có hạn

Màng lọc UV bị phân hủy theo thời gian. Kem không ghi hạn trên bao bì được FDA coi là dùng được 3 năm kể từ khi mua; với kem đã mở, hãy xem ký hiệu hạn dùng sau khi mở và đừng để ở nơi nóng.

FDA: sản phẩm chống nắng · 16.10.2026

Nơi tia cực tím nhiều hơn bạn nghĩ

Quanh giữa trưa

Từ 10 đến 14 giờ là lúc có khoảng 60% lượng tia cực tím trong ngày (WHO). Quy tắc của WHO: nếu bóng của bạn ngắn hơn chiều cao của bạn, hãy tìm bóng râm.

Mây

Mây mỏng gần như không chặn tia cực tím, đôi khi còn làm nó mạnh thêm do tán xạ (WHO). Bị cháy nắng vào ngày trời âm u là chuyện thường gặp.

Tuyết

Tuyết mới rơi phản xạ tới 80% tia cực tím và gần như nhân đôi liều chiếu. Trên các sườn núi — chẳng hạn ở Krasnaya Polyana — bạn cần chống nắng kể cả khi trời giá rét, nhất là cho mắt.

Nước và cát

Cát phản xạ khoảng 15% tia cực tím, bọt sóng biển khoảng 25%. Dưới nước ở độ sâu nửa mét vẫn còn khoảng 40% (WHO): ngâm mình dưới nước không che được nắng.

Núi

Cứ lên cao thêm 1.000 m, tia cực tím tăng khoảng 10% (WHO). Đà Lạt, Sa Pa và các dốc trượt tuyết là lý do để tăng cường chống nắng.

Vùng nhiệt đới

Càng gần xích đạo, Mặt Trời càng lên cao. Ở Nha Trang, Phú Quốc và Bali, chỉ số UV khi trời quang vượt 10 gần như quanh năm — cần chống nắng cả buổi sáng lẫn buổi chiều.

Rám nắng không phải lớp bảo vệ

Rám nắng là phản ứng của da trước tổn thương do tia cực tím. Làn da rám đậm chỉ bảo vệ khoảng như SPF 3–4 (WHO, Skin Cancer Foundation). WHO xếp giường tắm nắng nhân tạo vào nhóm 1 các tác nhân gây ung thư.

Dầu và kem tự làm

Trong ống nghiệm, các loại dầu chỉ cho SPF từ 1 đến 8 — như vậy không phải là chống nắng. Các công thức “chống nắng” tự làm không qua kiểm nghiệm: trong một khảo sát công thức trên mạng xã hội, 68% cho mức bảo vệ không đủ.

Nguồn tham khảo (13)