Cơ bản
Chăm sóc là ba bước, không phải mười
Làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm, chống nắng — các bác sĩ da liễu khắp thế giới đều đồng ý với nền tảng này. Mọi thứ khác là tùy bạn, và mỗi lần chỉ thêm một sản phẩm. Ở đây là những điều cơ bản cho mọi loại da, mọi độ tuổi và giới tính, kèm nguồn dẫn.
Da của bạn thuộc loại nào
Một bài kiểm tra đơn giản: rửa mặt rồi chờ. Loại da thay đổi theo tuổi, mùa và khí hậu — thỉnh thoảng hãy kiểm tra lại.
Câu trả lời không được lưu và không được gửi đi đâu. Cleveland Clinic: các loại da và cách nhận biết; AAD: các loại da · 21.11.2024
Da: ba bước
Lớp sừng trên cùng của da hoạt động như một hàng rào: giữ nước bên trong và ngăn các chất kích ứng xâm nhập. Gần như mọi việc chăm sóc đều xoay quanh chuyện đừng phá vỡ hàng rào này.
Làm sạch — dịu nhẹ, bằng nước ấm chứ không phải nước nóng, bằng đầu ngón tay, không chà xát; rửa mặt vào buổi sáng, buổi tối và sau khi ra mồ hôi. Dưỡng ẩm — ngay sau khi rửa mặt: chất giữ ẩm hút nước, chất làm mềm và lớp màng giữ nước lại. Chống nắng — mỗi ngày khi chỉ số UV từ 3 trở lên: các bác sĩ của Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ (AAD) khuyên dùng SPF 30 trở lên, phổ rộng.
- thêm sản phẩm mới từng món một, để biết da phản ứng ra sao
- hoạt chất — đừng dùng tất cả cùng lúc và đừng dùng hằng ngày ngay từ đầu
- nhiều sản phẩm hơn không có nghĩa là tốt hơn: mỗi món lại thêm một khả năng kích ứng
- không hút thuốc — một trong những lời khuyên hàng đầu của bác sĩ da liễu AAD cho làn da khỏe
Hãy đi khám bác sĩ da liễu nếu phát ban hoặc ngứa không khỏi, mụn trứng cá để lại sẹo, hoặc nốt ruồi to ra, đổi màu hay đổi hình dạng, ngứa hoặc chảy máu.
Nguồn tham khảo (3)
Hoạt chất
Hoạt chất là những chất mà người ta thường mua sản phẩm vì chúng: retinoid, axit, vitamin C, niacinamide. Chúng có cơ sở nghiên cứu vững nhất — và cũng hay gây tác dụng phụ nhất: khô da, bong tróc, nhạy cảm với nắng.
Trẻ em và thiếu niên phần lớn không cần đến chúng. Các bác sĩ da liễu của AAD viết rõ: trẻ 8–12 tuổi chỉ cần làm sạch dịu nhẹ, kem dưỡng không hương liệu và SPF 30, còn retinol, vitamin C và axit tẩy tế bào chết gây kích ứng làn da mỏng — chỉ dùng khi bác sĩ da liễu chỉ định.
- retinoid (retinol và các dẫn xuất) làm da nhạy cảm hơn với nắng; khi mang thai, hãy hỏi bác sĩ
- axit AHA (glycolic, lactic) tẩy tế bào chết và làm da nhạy cảm hơn với nắng — cần chống nắng trong thời gian dùng và một tuần sau đó (FDA)
- axit salicylic (BHA) tan trong dầu ở lỗ chân lông
- vitamin C nguyên chất bị oxy hóa nhanh: sẫm màu là mất tác dụng
- retinoid và axit dạng thuốc có tác dụng mạnh — chỉ dùng khi có bác sĩ chỉ định
Nguồn tham khảo (1)
Tóc
Phần tóc phía trên da đầu không còn là mô sống: chỉ có nang tóc nằm trong da là sống. Vì vậy, thân tóc không thể “chữa”, chỉ có thể giữ gìn trước ma sát, nhiệt và hóa chất. Bên ngoài, các vảy biểu bì xếp lớp bảo vệ sợi tóc như những viên ngói trên mái nhà.
Dầu gội dành cho da đầu: nơi có bã nhờn và mồ hôi. Dầu xả dành cho thân tóc: làm mượt lớp biểu bì và chống tĩnh điện. Gội bao lâu một lần là do da đầu quyết định, không phải lịch.
- mỗi ngày rụng 50–100 sợi tóc là bình thường (AAD); trên đầu có khoảng 100.000 sợi tóc
- tóc dài ra khoảng 1–1,3 cm mỗi tháng
- buộc đuôi ngựa, tết hay búi tóc chặt mỗi ngày có thể gây rụng tóc ở đường chân tóc — chứng rụng tóc do co kéo
- máy sấy và máy duỗi tóc — để ở nhiệt độ vừa; tóc ướt dễ bị giãn — hãy chải nhẹ nhàng
Tóc và barber: nơi học gần bạn
Hãy đi khám bác sĩ da liễu nếu tóc rụng từng nắm, xuất hiện vùng hói, hoặc da đầu bong vảy, đau hay ngứa.
Móng
Móng mọc ra từ mầm móng nằm dưới lớp biểu bì quanh móng (cuticle). Lớp biểu bì này là một lớp niêm phong tự nhiên: nếu cắt bỏ hoặc đẩy mạnh, vi khuẩn sẽ dễ lọt vào bên trong hơn. Bác sĩ da liễu của AAD khuyên đừng động đến nó — cùng lắm là đẩy nhẹ sau khi tắm.
Móng tay dài ra khoảng 3,5 mm mỗi tháng, móng chân khoảng 1,6 mm (nghiên cứu năm 2010). Cắt thẳng bằng kéo sắc, bo tròn nhẹ các góc.
- sơn gel và móng acrylic — nên làm ở thợ: các thành phần của chúng (methacrylate) là nguyên nhân gây dị ứng thường gặp
- ở tiệm, hãy hỏi dụng cụ được tiệt trùng thế nào
- sau khi cắt móng và khi không khí khô — thoa kem dưỡng tay và móng
- vệt sẫm màu dưới móng, móng bong ra và đổi màu — hãy đi khám bác sĩ
Hãy đi khám bác sĩ da liễu nếu xuất hiện vệt sẫm màu dưới móng, móng bong ra, dày lên hoặc đổi màu.
Cạo và tẩy lông
Dù cạo mặt, chân, nách hay đầu, quy tắc đều giống nhau với tất cả mọi người. Cạo không làm râu, lông hay tóc dày hơn và sẫm màu hơn: điều này đã được kiểm chứng từ năm 1928. Chỉ là đầu sợi bị cắt bằng, nên khi mọc lại có cảm giác cứng hơn.
- làm ướt da và lông trước, sau đó mới thoa gel hoặc bọt cạo
- cạo theo chiều mọc của lông và tráng lưỡi dao sau mỗi lần đưa dao
- thay lưỡi dao sau 5–7 lần cạo (AAD) — đỡ kích ứng hơn
- lông mọc ngược và viêm không khỏi — hãy đi khám bác sĩ da liễu
Nguồn tham khảo (2)
Trang điểm
Trang điểm là công cụ, không phải nghĩa vụ. Kem nền được chọn theo tông nền của da (undertone) — ấm, lạnh hoặc trung tính — và thử trên đường viền hàm dưới ánh sáng ban ngày.
Đồ trang điểm cũng bị hỏng và cũng mang vi khuẩn: mascara và kẻ mắt chỉ dùng của riêng mình, còn cọ thì cần rửa thường xuyên.
- tẩy trang trước khi ngủ
- rửa cọ sau mỗi 7–10 ngày, mút trang điểm sau mỗi lần dùng (AAD)
- hàng mẫu ở cửa hàng — thử bằng que dùng một lần và không thử ở vùng mắt (FDA)
- hạn dùng sau khi mở — xem ở trang “Kệ mỹ phẩm”
Nguồn tham khảo (2)
Mùi hương
Mùi hương lan tỏa theo từng tầng: hương đầu kéo dài vài phút, hương giữa vài giờ, hương cuối lâu nhất. Vì vậy, nước hoa được đánh giá trên da sau một thời gian, chứ không phải ở lần hít đầu tiên.
Chất tạo hương là một trong những nguyên nhân thường gặp gây dị ứng mỹ phẩm. Vì vậy, ở EU, những chất gây dị ứng thường gặp nhất trong hương liệu được ghi riêng trong bảng thành phần — bạn có thể thấy chúng ở trang “Thành phần”.
- thử trên da, mỗi lần hai ba mùi
- bảo quản tránh ánh sáng và nhiệt
- không xịt lên da đang kích ứng và ngay sau khi cạo
- trong phòng kín — xịt vừa phải: người bên cạnh cũng cần thở
Nguồn tham khảo (2)
- SCCS: Opinion on fragrance allergens in cosmetic products (SCCS/1459/11) · 26.06.2012
- Quy định (EC) số 1223/2009 về sản phẩm mỹ phẩm · 2009, bản hiện hành